Duitsland

Vanuit Amersfoort is Piet op transport gesteld naar Duitsland, naar het Saarland. De omstandigheden in Duitsland zijn gelukkig iets verbeterd maar hij mist zijn familie en ging het liefst naar huis.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog werden tussen de 500.000 en 630.000 Nederlandse mannen gedwongen tewerkgesteld in nazi-Duitsland en de bezette gebieden. Deze grootschalige gedwongen arbeid staat bekend onder de Duitse term Arbeitseinsatz (arbeidsinzet). Het doel hiervan was om de Duitse oorlogseconomie en fabrieken draaiende te houden, omdat miljoenen Duitse mannen als soldaat naar het front waren gestuurd.

Op 5 april 1944 gaat Piet uiteindelijk toch naar Duitsland, bestemming GAA Westmark Saarbrücken, een soort arbeidsbureau waar arbeiders worden verdeeld over diverse arbeidsplaatsen Op zondag 9 april 1944 schrijft Piet zijn eerste brief naar huis. Hij schrijft dat het hem verbaast dat hij toch nog zo onverwacht naar Duitsland moest. Verder zegt hij in zijn brief dat hij nu maar liever weer naar huis wil, hij heeft zijn huisgenoten al bijna 9 maanden niet gezien. Zijn ouders zag hij voor het laatst in Ommen. Piet is terechtgekomen in Friedrichweiler, vlakbij  Saarbrücken, niet ver van de Franse grens. Hij wordt aanvankelijk tewerkgesteld als onderhoudsmonteur van elektrische installaties; hij vindt zijn werk mooi. Piet stelt zijn ouders gerust door te schrijven: “hier zijn geen bombardementen" en "het is hier net zo stil als in Zevenhuizen”. In dezelfde brief: “ik was toch liever in Amersfoort gebleven, dan was ik in elk geval niet zo ver van huis, bovendien was daar ook goed werk”, nl. voorman in een speelgoedfabriek. Om het nog maar 

eens te onderstrepen schrijft hij: “in januari 1944 woog ik nog maar 102 pond en toen ik uit Amersfoort wegging 122 pond”. Hij had het daar dus redelijk goed. Piet is nu ongeveer drie weken in het Lager Friedrichweiler über Völklingen. Hij voelt zich daar ‘vrij als een vogel’, maar het is nogal ver van zijn werk vandaan:

‘Gang van zaken in het Lager: Om 04.00 uur op, vervolgens eerst een half uur lopen, 10 minuten met de trein en dan weer een half uur lopen. Om 16.00 uur is het personeel weer vrij. Gegeten word thuis is het Lager’.

’s Avonds werkt Piet samen met een lotgenoot uit Hilversum bij hoofdmeester Herres van de school in het dorp. Dat doen ze niet voor het geld maar voor ‘de eterij’. Andere jongens werken ’s avonds bij een boer. Piet benadrukt nog eens dat hij ‘mooi werk’ heeft, hij verdient bovendien 85 Pf per uur. Er is veel te leren wat mogelijk nuttig is voor de toekomst

"De omgeving is hier prachtig; heuvelachtig, echt schitterend, zeker nu het tegen de zomer loopt. Dan is er vorige week iets naars gebeurd. Er zijn twee jongens gevlucht naar huis in Nederland, en een van hen heeft me bestolen! Ik mis een bruine jas een onderbroek en 25 Reichsmark".

Friedrichweiler 9 april 1944

 

Lieve Ouders Broers en Zusters

Jullie zullen alwel weer uitgezien hebben naar een brief van mij. Het was wel heel onverwachts dat ik naar Duitsland moest, maar ik ben op de plaats van bestemming aangekomen en wel in Friedrichweiler vlak bij Saarbrücken, ongeveer 3 a 4 km van de Franse grens, dus een heel eind van huis, maar wij hebben gelukkig geen last van bommen of zoiets, het is net zo stil hier als in Z’huizen. Jullie behoeven je niet ongerust te maken daarover. Ik ben bankwerker in een Motoren fabriek, heel mooi werk maar ja ik wou maar liever weer naar huis want het is reeds als goed 8 maanden dat ik een van mijn huisgenoten gezien heb, ik ben gelukkig nog goed gezond en ik hoop van jullie hetzelfde. toen ik vader en moeder voor het laatst gezien heb ik Ommen heb ik zo’n papier gekregen van Dokter Oosterhof jullie weten wel die heb ik hier aan de dokter laten zien en toen moest ik voor de keuring, maar ik ben natuurlijk goed gekeurd het is van de ene kant wel mooi dat je goedgekeurd wordt maar van de andere kant kon je maar beter afgekeurd worden dan had je tenminste een kansje dat je naar huis gaat. Ik kon maar beter in Amersfoort zijn gebleven want daar had ik het de laatste tijd zeer goed dat komt ik was Voorman in de speelgoedfabriek in dan had je het veel meer dan gewoon. Ik was in begin Jan. 102p. en toen ik weg ging 122 pond dus een flink beetje aangekomen. Wij zouden net weg op transport Woensdagsnachts om 3 uur of daar kwam nog een pakje voor mij aan van thuis,

Ik kon hem niet zo gauw meer uitpakken zodoende wist ik ook niet dat Vader en Moeder op ‘t station stonden wat een grote teleurstelling voor mij was want ik had gehoopt nog even met Vader en Moeder te kunnen praten maar ik heb de gelegenheid er niet voor gehad. Het pakketje is mij zeer in de smaak (..................) even van geprofiteerd Ik had dat vorige pakket nog op de bekl. kamer staan en daar zat ook nog flink wat in Zodat ik heel wat te sjouwen had op de stations wij zijn ’s avonds om tien uur in Saarbrücken aangekomen en de volgende dag verder gereisd. Op de Hollandse stations zij we geweldig getrakteerd door het rode kruis door brood pap (....) en sigaretten en door het Ned Bijbel(...) hebben we een bijbel (...) een dagorder gekregen (................) ontvangen van 5kg gaarne wou ik als jullie daar gebruik van maakten want jullie kunnen wel begrijpen hoe als de toestand is dan wou ik gaarne een paar paar zolen en hakken een handdoek en een paar zakdoeken Mijn schoenen zijn geheel versleten en daar ik alle dagen twee uur moet lopen slijten ze snel. Jullie sturen het maar naar onder staand adres. Het is mijn zuivere adres wel niet maar dit gaat wat sneller Ik moet Hennie en Trijntje en Jel maar even feliciteren met hun verjaardag en ik hoop dat hun er nog vele Jaren bij worden gegeven. Sturen Jullie mij wat foto’s graag een familiefoto enz. en de kleine Hendrik die zal al wel heel hard groeien zeker niet? Meer nieuws heb ik op ‘t ogenblik niet een volgende week meer

adres HauptLehrer Herres Friedrichweiler (Saar) Über Völkingen De Hartelijke groeten in afwachting

Piet   dààààg

Wat Piet dwarszit, is dat hij ’s zondags niet naar de kerk kan en dat hij maar eenmaal in de drie weken voor kerkbezoek vrij krijgt. Hij schrijft: “thuis niet gewend”. Hij besluit de brief met de hoop dat iedereen thuis goed gezond is en dat het met hem best in orde is. De oorlog was voor Piet nog niet afgelopen. Piet heeft nu werk in Friedrichweiler. De plaats van de werkgever blijkt uit de Krankenschein (een verzekering) dat hij daar is ingeschreven. Piet werkt nu bij de Mannesmann buizenfabriek,. Het bedrijf produceerde ook gasflessen voor de IG Farbenindustrie AG in Ludwigshafen (algemeen bekend als IG Farben, producent van het gas Zyklon B). Piet heeft waarschijnlijk niet geweten dat de flessen bij IG Farben gebruikt werden voor psychiatrische klinieken, de z.g. euthanasieklinieken. Ook hier vond vernietiging plaats van mensen die niet passen in het beeld van de nazi’s.

kampdocumenten

Hij heeft goede contacten met hoofdmeester Herres in Friedrichweiler. De vrouw des huizes stopt hem af en toe wat extra eten toe en de post voor Piet mag via het adres van de deze familie gaan, er is dus een behoorlijke mate van vrijheid.

In juli 1944 schrijft hij zijn brieven uit een Lager van het Deutsche Arbeitsfront (D.A.F.), een soort vakorganisatie. In een brief aan zijn broer Jan beklemtoont Piet nogmaals dat hij ook hier veel leert op het werk: lassen, leidingen aanleggen en smidswerk! Ook schrijft hij een heel goed contact te hebben met de dochter van Hauptlehrer Herres, met wie hij direct al op goede voet stond en waar hij nu vaak komt. Hij bezoekt de dochter voor zij en haar ouders drie weken naar Düsseldorf gaan en dan ziet hij haar een hele tijd niet! Hij timmert voor de familie een tuinbank samen met een vriend omdat ze zo aardig zijn en gul. Thuis in Zevenhuizen lezen ze de belangstelling voor de dochter met enige twijfel! Komt Piet nu straks met een Duits meisje thuis en kunnen we haar accepteren? Ze berusten met de woorden “er zijn ook goede Duitsers”.

Er wordt in het Lager ook aan geestelijke verzorging gedacht, van dominee Schouten uit Utrecht krijgen de Nederlands jongens geestelijke lectuur toegezonden. Piet en z’n beide gereformeerde kameraden bespreken de inhoud van de geschriften. Piet blijft aan de familie in Nederland denken en informeert “of vader het nog altijd zo druk heeft en of hij nog materiaal genoeg kan krijgen.” Hij moedigt de ouders nogmaals aan om veel te schrijven en pakketjes te sturen, dat doet hem goed en veel aan Zevenhuizen denken!

Friedrichweiler 21 Juni '44

Lieve Ouders Broers en Zusters

Hedenavond heb ik de tweede brief van jullie gekregen waaruit ik vernomen heb dat alles nog weer goed thuis is want ik zat al een beetje in ongerustheid omdat ik in 4 weken niks gehoord heb. De brieven naar Holland gaan niet snel vernam ik want ik schrijf iedere week getrouw, en jullie hebben nog maar 3 brieven ontvangen, maar die van thuis naar huis hier duurt maar 6 dagen. Het werk hier gaat mij nog best naar 't zin, ik leer veel en van de oorlog vernemen wij absoluut niks. Morgen gaat er één van onze kameraden naar Holland terug omdat hij afgekeurd is wegens ziekte dat is wel mooi maar ziek zijn is ook niks want die jongen heeft 6 weken in 't ziekenhuis gelegen en nou kan hij niet meer lopen. Nou wou ik graag een broek hebben want die broeken gaan allemaal kapot ik moet hem maar hebben, 'tis hier allemaal heel netjes volk dus dan wil ik ook graag wel wat netjes wezen mijn bruine schoenen wou ik graag hebben een paar zakdoeken en een paar dunne sokjes, blouses heb ik genoeg want ik heb er nog twee bij gekocht voor tien mark per stuk als ’t kan sturen jullie jullie mijn horloge ook en een paar paren leren

 veters en gewone Heren en Dames veters (bruin) De meester waar wij ieder keer heengaan met z’n beiden die is toch zo goed voor ons dat is bijzonder verleden zijn de dochter en ik met z’n beiden naar de kerk geweest en ’s middags uit fietsen een plezierige middag het is geweldig. Die dochter gaat naar de Mulo school ze kan orgel spelen en piano en dan zitten wij daar ’s avonds wat te spelen achter de piano en in de kerk bespeelt ze ’t orgel. een heel lief meisje is’t en ook goed gekleurd jullie begrijpen me wel. Ik wou graag een pakketje hebben want ik ben helemaal door.  Je moet hier nog geweldig oppassen met eten want anders kom je niet rond, dus jullie kunnen zien hoe goed ik het gebruiken kan. Ik heb deze maand 203 mark verdient daar hebben ze 160 mark afgetrokken voor eten enz zodat ik 43 mark overgehouden heb dus dat valt al niet mee. zoals ik gedacht had ik dacht anders iedere maand 100 mark naar huis te sturen maar dat zal wel niet worden. Dus nou weten weer het een en ander en dan maar weer tot de volgende week in afwachting

De hartelijke van jullie zoon Piet Dààg

Ik wou graag nog schoen poets konden sturen bruin en zwart

Top